|
|
ZEHİRLİ MANTARLAR
Yenile bilinir mantarlar proteinler ,vitaminler ,enzimler ve mineral maddeler bakımından değerli besinlerdir. Buna karşın zehirli mantarlardan kaynaklanan zehirlenme ve ölüm sayısı göz önüne alındığında mantarlar önemli toksik tehlike kabul edilmektedir
Dünya üzerinde toprak,su ve havada daha doğrusu hemen hemen her yerde biçim ve boyutları gözle görülmeyecek kadar küçük ve ilkel olanlardan çok gelişmiş olanlara kadar 1.5 milyon kadar fungus türünün varlığından bahsedilmektedir.
Bu sayı içerisinden günümüze kadar 69 000 türü net olarak tespit edilmiş bunlar içerisinde 10 000 i makro fungus olarak değerlendirilmektedir . bu tespit edilen makro fungusların 5020 adeti yenile bilinir, 1820 simin tıp alanında kullanıldığı 1010 tanesinin zehirli 2150 sinin de zehirli olmayıp ancak yenile bilinir nitelik taşımadığı belirtilmektedir. Yenile bilinir 5020 tür içerisinde 5 tanesi endüstriyel anlamda yetiştirilirken 22 tanesinin ticari anlamda kültürü yapılmakta yaklaşık 120 türünün ise ekonomik anlamda yetiştirilmek üzere çalışmalar devam etmektedir. Orta Avrupa da ki yaklaşık 3000 mantar türünden aşağı yukarı 500 ü yenebilir mantardır bunlardan 60-70 kadarı çok tanınan ve lezzetli mantarlardır.
Fakat mantarı zehirli yada zehirsiz olarak ayırmak her mantar için doğru değildir zira bazı mantarların zehirli yada zehirsiz oluşunda ekolojik faktörlerin rolü büyüktür. Kuzey iklim kuşaklarında zehirsiz olan bir mantar türü daha sıcak bir iklim kuşağında zehirli maddeler (mycotoxin) sentez edebilir. Ülkemizde yetişen ve ilkbaharda toplanıp yenen ve lezzetli bir mantar olan kuzu göbeği (morchella spp.) çiğ ve iyi pişmeden yenilirse zehirlenmelere yol açabilir . yapılan araştırmalarda zehirli mantarlardan Avrupa da yetişen Amanita phallaides türünde zehirlilik oranının doğudan batıya doğru giderek arttığı , gyromitra esculanta türünün zehirliliği ise doğudan batıya doğru azaldığı tespit edilmiştir.Avrupa ülkelerinde şimdiye kadar yapılan araştırmalarda doğal olarak yetişen 90 zehirli , 44 pişirilmeden yenilmesi halinde zehirli, 30 kadarda zehirli olduğu sanılan mantar türleri olduğu belirlenmiştir. Türkiye mantarları üzerinde de araştırma enstitüleri ve üniversitelerce de bu konuda çalışmalar yapılmaktadır. Genel olarak bir mantarın yenile bilinir veya zehirli olduğunu söyleyebilmek için cins ve türlere ait spesifik karakter ve özellikleri bilmek gerekir.
Bazı Zehirli Mantarlar |
- Amanita muscaria muscaria
- Amanita muscaria
- Amanita phalloides
- Amanita verna
- Amanita virosa
- Amanita pantherina
- Lepiota cristata
- Tricholoma pardinum
- Tricholoma virgatum
- Clitocybe phyllophila
- Omphalotus olearius
- Lactarius porninsis
- Lactarius cilioides
- Lactairus scrobiculatus
- Lactairus torminasus
- Entoloma simuatum
- Entolomanidorosum
|
- İnocybe geophylla
- İnocybe patouillardi
- İnocybe fastigiata
- Cortinarius orellamus
- Cortinarius speciossimus
- Agaricus xanthodermus
- Stropharia semiglobata
- Panaeolina foenisecii
- Panaeolus ater
- Boletus satanas
- Gyromitra esculanta
- Ramaria formosa
- Ramaria mariei
- Claviceps purpurea
- Ustilago maydis
|
Bu tür zehirli mantarların yanında mantarların topraktan ağır metalleri bünyesine aldıkları ve bu nedenle cıva, vanadyum, krom, demir, kobalt, nikel, bakır, arsenik, selenyum, molibden, çinko, kadmiyum gibi metalleri yüksek konsantrasyonlarda içerebildikleri görülmüştür. Bu elementlerden bir kısmı insanlar için eseri miktarlarda gerekli olmakla beraber bazıları az miktarlarda bile toksiktir. Zehirli mantarlarda bulunan başlıca toksinler ''muscarin ve muscarinic bileşikler, coprin, ibotenic acid, peylocin, peylocibin, gyromitrin, monomethylhdracin, siclopeptid, amanitin, isovelleral, haemolycin,atropin, phalloidin ve aflatoxin'' dir. Bu toksinleri ihtiva eden mantarların yenmesi durumunda yenen mantarın türüne, miktarına ve yiyen kişinin vücut direncine bağlı olarak 1-2 saat içerisinde zehirlenme belirtileri ortaya çıkmaktadır. Hatta bazı mantarlarla alınan toksinlerin karaciğerde birikerek toksik doz düzeyine ulaştıktan sonra zehirlenme belirtisi görüle bilinmektedir.
MANTAR TÜRLERİ
|
TOKSİNLER
|
KULUÇKA SÜRESİ
|
BELİRTİLERİ
|
ETKİ SÜRESİ
|
-
Agaricus xanthdermus
-
Boletus satanas
-
Entoloma simatum
-
Hebeloma crustulini
-
Lactarius torminosus
-
Hypolomafascilulara
-
Omphalotus olearius
-
Pholiotasquarrosa
-
Ramaria formosa
-
Sleroderma citrinum
-
Tricholoma pardinum
|
GASTROİNTESTİNAL
(İSOVELLERAL)
|
10-30 dakika
2-6 saat
|
Mide ve bağırsaklara
etki etmektedir.
Kusma, Ihsal, karınağrısı
ve
kramplar görülür
|
6saat-2gün
E.sinuatum
D.olearis
T.pardium
Ile daha fazla
süre gerekebilir
|
Degişken yapıda
mantarlar |
BOTULUNİC
|
1-4 saat
|
Mide-bağırsak ve sinir sistemini
etkilemektedir.
|
3-5 gün
bazen öldürücü olabilir
|
-
Amanita pholloides
-
Amanita verna
-
Amanita virosa
-
Galerina autumnalis
|
AMAIİTIN
(Ibotenic acit ve diğer Indoller)
AMANITA
|
0.5-2 saat
maximum
48 saat
|
|
|
|
|